Mutyang ginhawa

MUTYANG GINHAWA

habang aking pinakikinggan si D.J. Shai Tisay
narerelaks ako'y kaysarap magpahingang tunay
sa musikang pinatutugtog ay nakikisabay
nagkukunwaring masaya sa kabila ng lumbay

ramdam ko, animo'y anong gaan niyang kausap
at di ka mabuburyong gaano ka man kahirap
ang problema mo'y aalwan sa dusang anong saklap
may saya't kaginhawahang sadya mong malalasap

halina't tinig niya sa radyo'y pakinggan natin
at maiibsan kahit bahagya ang suliranin
aba, boses pa lang niya'y anong sarap nang damhin
paano pa kaya kung siya na'y kakaharapin

ang tinig niya'y nakakawala ng pagkabagot
sasaya ang mundo, mapapawi anumang lungkot
taospusong pasasalamat ang aking paabot
kay D.J. Shai Tisay na mutyang ginhawa ang dulot

- gregbituinjr.

Pampublikong Pabahay: Kinonsepto para sa mga manggagawa

PAMPUBLIKONG PABAHAY

Kinonsepto para sa mga manggagawa

Sinaliksik ni Greg Bituin Jr.

Sa pananaliksik, maraming pampublikong pabahay ang kinonsepto para sa mga manggagawa. Tulad na lang sa Inglatera, nang dumami ang mamamayan sa lungsod nang maganap ang Rebolusyong Industriyal noong ika-19 na siglo. Ilang halimbawa nito ay nang magtayo ng barangay o nayon ang ilang may-ari ng pabrika para sa kanilang manggagawa, tulad sa Saltaire noong 1853 at Port Sunlight noong 1888.

Noong 1885 nang magkaroon ng interes sa pagtatayo ng pampublikong pabahay ang Royal Commission sa Inglatera. Idinulot nito ang pagkapasa ng batas na Housing of the Working Class Act of 1885. Binigyang kapangyarihan ng batas na iyon ang mga Local Government Boards upang isara ang mga gusaling may mga sira na at hinikayat silang mas paunlarin pa ang pabahay sa kani-kanilang lugar.

Sa bansang Espanya, mayroon naman silang proyektong pampubliko at kolektibong pabahay kung saan tiniyak nila ang kahalagahan nito sa loob mismo ng kanilang pamantasan sa arkitektura. Dahil dito'y lumikha sila ng ispesyalisadong kurso tulad ng MCH Master in Collective Housing.

Sa bansang Mexico, nagtayo ng proyektong pabahay para sa mga manggagawa sa pabrika ng papel, at ito'y nasa Barrio ng Loreto sa San Angel, Alvaro Obregon, D. F.

Sa Finland, ang unang proyektong pampublikong pabahay ay sa Helsinki. Noong 1909, dinisenyo ni arkitekto A. Nyberg ang apat na bahay na gawa sa kahoy para sa mga manggagawa sa lungsod. Dahil karamihan ng mga residente  roon  ay  mga pamilya  ng  manggagawang may maraming anak. Ang pabahay at pamumuhay ng mga pamilyang manggagawa sa Helsinki mula 1909 hanggang 1985 ay itinanghal sa museo malapit sa Linnanmäki amusement park. 

Nang manalo sa halalan ang Social Democratic Party ng Austria para sa Viennese Gemeinderat (city parliament), nagkaroon ng tinatawag nilang Red Vienna. Bahagi ng kanilang programa ang probisyon ng disenteng pabahay para sa Viennese working class kung saan narito ang bulto ng mga sumuporta sa kanila. Ang Karl-Marx-Hof ay isa sa mga kilalang pampublikong pabahay sa Vienna, na matatagpuan sa Heiligenstadt, isang distrito ng ika-19 na distrito ng Vienna, Döbling.

Sa Denmark, ang pampublikong pabahay ay tinatawag na Almennyttigt Boligbyggeri na inaari at pinamamahalaan ng tinatayang 700 organisasyong demokratiko at nagsasarili. Karamihan sa mga samahang ito ay mauugat sa kasaysayan ng mga labor union sa Denmark, at sa ngayon ay bumubuo sa nasa 20% ng total housing stock na may 7,500 departamento sa buong bansa.

Sa layuning gawing isang "multilaterally developed socialist society" ang Romania, simula 1974, isang sistematikong demolisyon at  rekonstruksyon ng mga nayon, bayan at lungsod ang isinagawa. Noong 2012, may 2.7 milyong apartment na naitayo, na nasa 37% ng kabuuang pabahay sa Romania at sa halos 70% sa mga lungsod at bayan.

Sa New Zealand naman ay naisabatas ang Workers' Dwellings Act of 1905 na nagresulta upang magtayo ng 646 pabahay. Noon namang 1937, ang Unang Labor Government sa New Zealand ay naglunsad ng isang mayor na sistemang pampublikong pabahay para sa mamamayan nilang hindi kayang mangupahan.

Ang Danish Public Housing ay walang restriksyon sa kinikita ng mga nakatira. Subalit sa pagdaan ng panahon, nagkaroon ng regulasyon ang pamahalaan na pumapabor sa mga nakatirang may trabaho at hindi pinapaboran yaong mga walang trabaho o kahit yaong may part-time na trabaho. Kaya nagkaroon sila ng problemang ghettofication, o yaong mga iskwater kung ikukumpara sa atin. Ang pagsasapribado ng pampublikong pabahay ay isinulong bilang bahagi ng programang ideolohikal ng makakanang panig ng pamahalaan at inilunsad matapos isara ang Ministry of Housing Affairs noong 2001.

Marami pang halimbawa ng pampublikong pabahay na maaaring halawan natin ng mga aral. Ang pampublikong pabahay ay isang anyo ng pabahay na inaari at pinamamahalaan ng isang gobyerno, sentral man ito o lokal.

Ang kahirapan ay di kawalan ng pagkatao

ang kahirapan ay di kawalan ng pagkatao
lider-maralita'y marangal at Katipunero
mabubusog ka nga sa karanasan nila't kwento
nagsisikap, nagtitiyaga sa pagtatrabaho

ang tunay, ang kahirapan ay kawalan ng pera
walang pambili ng pagkain para sa pamilya
walang pribadong pag-aari o kaya'y pabrika
di salat sa pagmamahal, kulang lamang ng kwarta

dahil ba walang pag-aari tayo'y inaapi
"Iisa ang pagkatao ng lahat," ito'y sabi
nitong Gat Emilio Jacinto, na ating bayani
dukha man o mayaman, magkapatid tayo dini

may mga dukha dahil sa pribadong pag-aari
na ugat ng kahirapang di dapat manatili
na dapat tanggalin sa mga tusong naghahari
pribadong pag-aaari'y dapat tuluyang mapawi

di kawalan ng pagkatao kung tayo'y mahirap
kahit na iyang karukhaan ay lubhang laganap
ang pagpapakatao sa ating kapwa'y paglingap
kaya pagpapakatao'y ating ipalaganap

- gregbituinjr.

Mabubuti ang mga aktibista

MABUBUTI ANG MGA AKTIBISTA
"Ubi boni tacent, malum prosperat. (Evil prospers where good people are silent.)"

natatanaw ng lawin ang karumhan ng daigdig
tuyot na ang bundok lalo't walang ulang dumilig
naglipanang maruming gawa'y di man lang mausig
tambak na ang katiwalian pagkat di malupig

maraming kahit nakikita na'y nakatunganga
ayaw kumilos, hinahayaan itong lumala
habang kapitalista't elitista'y tuwang-tuwa
nagngangalit naman ang bagang nitong aping dukha

sinong kakampi ng mga aping sadlak sa hirap
sinong dudurog sa kontraktwalisasyong kaysaklap
sinong lalaban sa nasa gobyerno'y mapagpanggap
sinong tutulong nang buhay ay di aandap-andap

buti't di tumatahimik ang mga aktibista
laban sa masama'y patuloy na nakikibaka
kumilos upang baguhin ang bulok na sistema
prinsipyado't laging una'y kabutihan ng masa

- gregbituinjr.

Paghandaan ang pagtaas ng sukat ng dagat sa 2030

PAGHANDAAN ANG PAGTAAS NG SUKAT NG DAGAT SA 2030

kaming mga aktibistang Spartan
ay naghahanap din ng katarungan
di lang nagpapalaki ng katawan
o laging naghahanda sa digmaan
kami'y nagsusuri din sa lipunan
at iniisip ang wastong katwiran

kami'y di lamang mga mandirigma
handa rin sa paparating na sigwa
sa nagbabagong klima'y naghahanda
sa kalamidad at mapipinsala
sukat ng dagat tataas, babaha
ang klimang nagbabago'y nagbabanta

pag-isipan ang pagtaas ng dagat
upang sa madla ito'y isiwalat
paano kung ilang piye'y iangat
at mga isla'y lumubog ngang sukat
paghandaan ito't magtulungan ang lahat
bago pa tayo lamunin ng dagat

- gregbituinjr.

Ako

ako'y isang amang mapagmahal sa anak
na lahat gagawin nang di siya umiyak

ako'y inang nagpapasuso pa kay beybi
nang siya'y maging malusog na binibini

ako'y agilang lilipad-lipad sa langit
bakasakaling may makitang madadagit

ako'y langay-langayan sa dako pa roon
palipat-lipat upang umiwas sa ambon

ako'y isa lang pipit na pipiyok-piyok
nang ina ko'y lumipad sa tuktok ng bundok

ako'y alisto lang sa pagdatal ng tigre
umiiwas maapakan ng elepante

ako'y langgam na kung saan-saan patungo
ang hanap ay mailalagay sa tibuyo

ako'y bastardong mang-aawit ng kundiman
na sinasalabat ang sabaw ng halaan

ako'y asintado't tumatama ang sipat
kaya mga kalaban ay dapat mag-ingat

ako sa lansangan ay masipag magwalis
upang daraanan mo'y magmukhang malinis

ako'y dukhang ipinaglalaban ang bahay
pagkat paniwala ko'y tahanan ay buhay

ako'y kaisa ng hukbong mapagpalaya
nakikibakang kasama ng manggagawa

ako'y makatang sa kisame nakatingin
nagtatakang nakalutang ako sa hangin

maraming trabaho ang aking inaako
ako ng ako kahit na walang makuro

ako'y markadong aktibistang maglulupa
na sa labanang kay-init sumasagasa

- gregbituinjr.

Ang pera

noong wala pang pera, sabay kumain sa gabi
nang magkapera, aba'y nagkanya-kanya na kami
sa nangyari ba'y pera ba ang ating nasisisi?
sa ugnayan ng pamilya, pera ba'y anong silbi?

sa kasalukuyan, nag-iba na ang henerasyon
iniba na ba tayo ng teknolohiya't selpon?
subalit gaano nga ba katamis ang kahapon?
upang ating pagkatao'y baguhin ng panahon?

nang wala pang pera, napakabait, anong amo
at nang magkapera'y nag-iba na ang pagkatao
sadya bang ganito, dahil sa pera'y nagbabago?
nagiging mapangmata, nagiging mapang-insulto?

o, pera, ikaw na nagpapaikot ng daigdig
ninanakaw mo sa amin ang alas ng pag-ibig
pagsinta'y naiiba pag sa iyo nakatitig
batas mo ba'y ano't puso't isip ay nabibikig?

- gregbituinjr.

May liwanag na nakakubli sa lambong ng ulap

may liwanag na nakakubli sa lambong ng ulap
kung pagsisikapan ay matutupad ang pangarap
buhay ng maralita'y di laging aandap-andap
sa kalaunan ay makakaalpas din sa hirap

bulok na sistema'y bulok sa kaibuturan nito
naaagnas na't kailangan na ng pagbabago
dukha'y di laging lumpo, kaya rin nating manalo
upang magbago ang sistema'y magkaisa tayo

dinadala lagi tayo ng puhunan sa dilim
para sa tubo, ginagawa'y karima-rimarim
piyesta ang mayayaman, ang mga dukha'y lagim
dapat nating wakasan ang ganitong paninimdim

tandaang sa likod man ng dilim ay may liwanag
na matatanaw, kung sama-sama tayo'y matatag
sistemang bulok ay bugok na itlog na pambulag
na sa sama-samang pagkilos ay kayang mabasag

- gregbituinjr.

Ang pagbibisikleta

ANG PAGBIBISIKLETA
"Life is like riding a bicycle. To keep your balance, you must keep moving." ~ Albert Einstein

di pwedeng basta magpahinga't matitimbuwang ka
nang di matumba'y itukod agad ang isang paa
maganda nga sa katawan ang pagbibisikleta
titibay ang kalamnan, gulugod, paa't hininga

tulad din ng pagbibisikleta ang iwing buhay
na kilo-kilometro ma'y nadarama ang ngalay
pidal ka ng pidal habang ikaw ay nagninilay
huwag titigil kung ayaw mong basta humandusay

nais kong magbisikleta kung kasama ko'y ikaw
tiyak na sa patutunguhan ay di maliligaw
ambag sa kalikasan, walang polusyong lilitaw
sumabay ka lamang sa indayog ko't bawat galaw

maging disiplinado sa pagtahak sa lansangan
pati na rin sa pangangalaga ng kalikasan
tayo'y magbisikleta't ganda nito sa katawan
habang taas-noong naglilingkod sa sambayanan

- gregbituinjr.

Enerhiyang Solar at ang Kapitalismo

The use of solar energy has not been opened up because the oil industry does not own the sun. – Ralph Nader

sa enerhiyang solar, daming ayaw mamuhunan

di naman kasi nila kayang ariin ang araw

ayaw ng industriya ng langis na may kalaban

tulad ng solar na baka sa kanila'y lumusaw

ganyan ang kapitalismo, nais nilang kontrolin

ang mga pagkakakitaang bagay sa daigdig

walang pakialam sa iba, ito ma'y gutumin

basta't mga korporasyon ang tutubo't kakabig

kalikasan ay sinisira ng kapitalismo

pulos pagmimina't coal plants ang ipinapatayo

mga serbisyong pambayan ay ginawang negosyo

tila pagpapakatao na'y tuluyang naglaho

enerhiyang solar sa bayan ay makabubuti

ngunit makasisira sa industriya ng langis

at magmumura naman ang babayarang kuryente

sa enerhiyang solar, tayo na'y magbigkis-bigkis

- gregbituinjr.

Pagpupugay sa ika-45 anibersaryo ng TFDP

PAGPUPUGAY SA IKA-45 ANIBERSARYO NG TFDP

Task Force Detainees of the Philippines, mabuhay kayo
sa ikaapatnapu't lima n'yong anibersaryo
kayong nagtataguyod ng karapatang pantao
nang mabigyang hustisya ang api sa bansang ito

matapat kayo sa layunin n'yo't inaadhika
bilanggong pulitikal ay nais n'yong mapalaya
nais kamtin ang hustisya sa tinokhang na dukha
nagtuturo ng karapatang pantao sa madla

apatnapu't limang taon na kayo, anong tatag
ang inyong misyon at prinsipyo'y di basta mabuwag
agad n'yong nilalabanan ang anumang paglabag
at kung may naninira man ay di kayo matibag

sa paglabag sa karapatan ay nakatugaygay
sa pang-aapi sa maliliit nakasubaybay
O, TFDP, kami'y taas-noong nagpupugay
sa inyong walang tigil na paglilingkod na tunay

- gregbituinjr.
* tulang alay sa TFDP sa ika-45 anibersaryo nito sa Hulyo 5, 2019

Pambala man ako sa kanyon

PAMBALA MAN AKO SA KANYON

pambala man ako sa kanyon
sa hirap ay makaaahon
huwag lamang akong makahon
na taong hindi mahinahon

patuloy akong kikilos
lalaban sa pambubusabos
haharapin anumang unos
dudurugin sinumang bastos

sa kanyon man ako'y pambala
paglilingkuran ko ang masa
ang manggagawa't magsasaka
pahahalagahan tuwina

may papel akong gagampanan
upang mabago ang lipunan
kahit sa kanyon pambala man
ay may silbi pa rin sa bayan

- gregbituinjr.

Mga ilang tanong lamang

MGA ILANG TANONG LAMANG

sasali ka sa unyon, babantaan ka na?
karapatan ba ang nais mo o giyera?
bilang obrero, di ba't may karapatan ka?
bakit nananakot agad itong kumpanya?

kapitalista ba'y diyos sa pagawaan?
di ba sila gumagalang sa karapatan?
manggagawa ba'y mga robot na utusan?
obrero'y wala bang karapatang lumaban?

sistema sa pabrika'y bulok pag ganito
kapitalista't talaga ngang mga tuso
tinatrato nilang makina ang obrero
tila baga kalabaw na nilalatigo

bakit bituka ng kapitalista'y halang?
bakit naglalaway silang makapanlamang?
bakit kapitalista'y tusong salanggapang?
na karapatan ng obrero'y hinaharang?

sistemang bulok ba'y atin pang naaatim?
para tumubo ng limpak ang mga sakim?
dapat kapitalismo'y ibulid sa dilim
upang mawakasan ang dulot nitong lagim

- gregbituinjr.

Ayoko ng rutin

AYOKO NG RUTIN

ayoko ng rutin tuwing umaga
na dapat ay nagkakape ka muna
di ba pwedeng ako'y magbasa-basa
o kaya naman ay agad maglaba

sikmura ba muna'y paiinitin
o nabimbing gawa'y agad harapin
di ba pwedeng langit na'y tingalain
upang sa ulap, kataga'y hanapin

ang mahalaga'y magkaunawaan
upang di naman nagkakatampuhan
anumang nais ay pahalagahan
upang pagsasama'y pangmatagalan

mabuti pang ako'y iyong kurutin
basta ayoko ng anumang rutin

- gregbituinjr.