Itinirik nila'y halaman imbes na kandila

itinirik nila'y halaman imbes na kandila
katabi ng larawan ng mahal nilang winala
halaman upang tumubo, pag-asa ang sagisag
simbolong bawat isang naroo'y maging matatag

uusbong ang halaman upang maging isang puno
na magbibigay ng lilim sa bawat nahahapo
magbibigay ng bunga sa bawat gutom at luha
at tutulong upang mapawi ang malaking baha

mga halamang simbolo ng desaparesido
upang mahal na winala'y matagpuang totoo
daraan ang araw, buwan, taon, puno'y yayabong
magkakabunga't panibagong pag-asa'y uusbong

itinanim na halaman ay ating alagaan
diligan palagi't huwag hayaang matuyuan
nawa ibunga nito'y kapayapaan sa puso
at mabubuong pag-asa'y patuloy pang lumago

- gregbituinjr.

* Larawan kuha ng may-akda sa aktibidad ng grupong FIND (Families of Victims of Involuntary Disappearance) sa Bantayog ng mga Desaparesido, Nobyembre 2, 2019.

Plastik at dahon ay huwag pagsamahin sa basurahan

itinapon ang boteng plastik kung saan-saan lang
at isinama pa sa dahong nabubulok naman
tila hirap na hirap magtapon sa basurahan
tandang pag-uugali'y sagisag ng kabulukan

anong itinuro sa kanila ng mga guro?
kung itinuro man, di naunawaan, kaylabo
o kaya guro'y terror sa kanila't di kasundo
o kaya sila mismo sa buhay nila'y tuliro

dahil ba may basurang hawak, sila'y nahihiya?
dahil sa basurang tangan, sila'y naaasiwa?
nawalan ng laman ang bote, ito'y basura na?
habang nang may laman pa'y tangan pa itong masaya!

bakit hinalo ang plastik sa dahong nabubulok?
iyon ba'y wala lang sa kanila? sila ba'y bugok?
gayong ang mga plastik ay di naman nabubulok!
bakit may pinag-aralan pa ang nagiging ugok?

masisita ka ng titser mo sa maling pagtapon
kung sakaling nakita ka sa ginawa mo ngayon
payo ko, i-ekobrik iyang plastik mong natipon
at dahon ay huwag sunugin, sa lupa'y ibaon

- gregbituinjr.

Ngayong Undas, gunitain ang mga biktima ng EJK

Ngayong Undas, alalahanin ang mga pinaslang
lalo ang mga inosenteng pinatay ng halang
kayraming biktimang itinumba sa murang gulang
hustisya ang hiyaw ng kamag-anak at magulang

bakit sila pinaslang nang wala man lang proseso
wala man lang paglilitis kung may sala nga ito
ganyan ba magpahalaga ang gobyerno sa tao
pinairal nila'y mga polisiyang barbaro

may tinatawag tayong restoratibong hustisya
o restorative justice, may pagbabago pa sila
kung may sala, ikulong at bunuin ang sentensya
kung walang sala, huwag paslangin, mag-imbestiga

di wasto ang pamamaslang, ikulong pag maysala
huwag maging berdugo lalo sa harap ng dukha
huwag sumunod sa utos ng buwang na kuhila
huwag malasing sa dugo't pawis ng iyong kapwa

sana'y igalang na ang proseso't maging parehas
sana'y maging patas sila sa ilalim ng batas
ngayong Undas, gunitain ang buhay na nalagas
at magtirik ng kandila sa puntod ng inutas

- gregbituinjr.

Hustisya sa mga desaparesidos

wala kaming puntod na titirikan ng kandila

hanggang ngayon, sa mahal namin ay nangungulila

sila'y aktibistang nagsikilos upang lumaya

mula sa pagsasamantala ang bayan at dukha

inorganisa ang kababaihan, manggagawa

magsasaka, kabataang estudyante, ang madla

ang guro, manininda, abugado, mangingisda 

subalit sila'y dinukot, sinaktan, iwinala

hinanap ng pamilya ang kanilang katauhan

nagtungo sa mga ospital, presinto, kulungan

nagbabakasakaling may bakas silang naiwan

sinong saksi, sinong maysala o may kagagawan

sa paghahanap sa kanila'y di dapat mabagot

sa nangyaring pagkawala, sinong dapat managot 

krimen at pangyayaring ganito' y dapat malagot

mga naiwang katanungan ay dapat masagot

hustisya'y aming sigaw, sa kampo, korte, kalsada

saanmang lugar, panawagan namin ay hustisya

mga desaparesidos sana'y matagpuan na

mga mahal naming iwinala, sana'y makita

- gregbituinjr.

* Inihanda para sa paggunita ng grupong FIND (Families of Victims of Involuntary Disappearance) sa kanilang mga mahal na desaparesidos sa Nobyembre 2, 2019, mula 9am-12nn, sa Baclaran Church.

Ilang pagninilay sa relokasyon

may natirhang bahay, wala namang laman ang tiyan
ganyang buhay sa relokasyon, pag iyong nalaman
paano na ang buhay kung walang anumang yaman
kundi sariling buhay, humihinga pa rin naman

binigyan ng matitirhang bahay sa relokasyon
subalit walang hanapbuhay na nagisnan doon
di ba't di lang bahay ang usapan sa negosasyon
kundi hanapbuhay, panlipunang serbisyo roon

ginawan ng bahay, tinapon doong parang daga
sa lunsod daw, masakit sila sa mata ng madla
kaya hayun, itinapon sa malayo ang dukha
ang pamahalaan pala'y ganuon kumalinga

buhay sa relokasyon ay dusa, gutom, marahas
tila isang kumunoy iyong di ka makaligtas
minsan may seks kapalit ng ilang latang sardinas
nangyayari'y seks kapalit ng ilang kilong bigas

kaya dapat pampublikong pabahay ang ihanda
ibatay iyon sa kakayahan ng maralita
di aangkinin iyon o kinatirikang lupa
kundi habang nakatira'y uupahan ng dukha

di ipamamana, pag nasira iyon ng bagyo
o kaya'y winasak iyon ng nagdaang delubyo
ang may tungkuling magpagawa niyon ay gobyerno
dahil pampublikong pabahay ay kanyang serbisyo

- gregbituinjr.

Habang tinititigan ang bumubukol na ulap

habang tinititigan ang bumubukol na ulap
natatanaw ko sa haraya ang luksang pangarap
buhay ng dukha'y patuloy na aandap-andap
sa kabila ng tiyaga, sipag at pagsisikap
tila di na sila ihehele sa alapaap

nakikita ko sa haraya'y isang pangitain
habang sa maraming bansa, laksa'y inaalipin
may namamalimos pa sa pagdaan ng limousine
laksang babae'y di asawa yaong umaangkin
kailan ba babangon ang mga bayani natin

sinagasaan ng salagubang ang mga uod
doon sa puwet ng tigre'y may mga humihimod
sa haraya'y nakikita ko ang ulilang puntod
at nag-aalay ng bulaklak ang isang pilantod
binigkas ang alay na tulang may sampung taludtod

- gregbituinjr.

Mutyang rosas

kanyang winisik-wisikan
yaong rosas ng kariktan
habang inaalagaan
ang sinasambang hayagan

tila adang minumutya
ang rosas na anong putla
kailan kaya huhupa
ang dumaluhong na baha

ang rosas sana'y pumula
tulad ng dugo ng sinta
at masilayan na niya
ang sinisintang dalaga

inibig ang mutyang rosas
tulad ng kakaning bigas
kapara animo'y pantas
tulad ng isang ilahas

rosas na tadtad ng tinik
na sa puso'y tumitirik
at sa diwa'y natititik:
"mutyang rosas itong hibik!"

- gregbituinjr.

Sentimyento

sentimyento'y paano tatakas sa kahirapan
pulos pagtakas, imbes na suriin ang lipunan
kaya nagsisipag magtrabaho sa pagawaan
nag-iipon upang anak ay mapag-aral lamang

makakaalpas nga ba sa hirap ng kanya-kanya
imbes kolektibo nating lutasin ang problema
sa sipag ba't tiyaga'y makakaalpas sa dusa
o dapat nating baguhin ang bulok na sistema

kayod-kalabaw ang di nagkakaisang obrero
magsipag at tiyaga lang daw ay uunlad tayo
kahit nagpapaalipin man sa kapitalismo
at makakaipon ka rin para sa pamilya mo

iyan ang palasak na kaisipang umukilkil
di makitang pribadong pag-aari'y sumisikil
dukha'y nananatiling dukha, masa'y kinikitil
pati karapatang pantao nila'y sinusupil

di pagtakas sa kahirapan ang ating solusyon
kundi suriin bakit may dusang laganap ngayon
pribadong pag-aari'y sanhi ng dusa't linggatong
dapat sistema'y palitan, dukha'y magrebolusyon

- gregbituinjr.

Pagninilay bago mag-Undas

magu-Undas na naman, muling aalalahanin
mga mahal na nangamatay na di lilimutin
magtitirik tayo ng kandila doon sa puntod
at baka sa kabilang buhay, sila'y mangalugod
maaraw man o maulan, tiyak tayo'y dadalaw
sa buong taon bibisita kahit isang araw
parang reyunyon din ng pamilyang nasa malayo
doon sa harap ng puntod ay magkatagpo-tagpo
gugunitain ang mahal sa buhay na namatay
pagkat siya'y karugtong niring puso, diwa't buhay

- gregbituinjr.

Paghahanap ng katuturan (munting talambuhay)

kung para lang sa pera kaya ka nagtatrabaho
sa pagtatrabaho umiikot ang iyong mundo
ano ka na? ano nang katuturan ng buhay mo?
kung laging trabaho, kumain, matulog, trabaho

iyan lang ba ang esensya ng buhay, ang kumain
matulog, magtrabaho, at magtrabaho, kumain
paikot-ikot, matulog, magtrabaho, kumain
hanggang tumanda, magtrabaho, matulog, kumain

dalawampung anyos pa lang ako'y nagtrabaho na
at nagpatakbo ng makina doon sa pabrika
naging manggagawang regular bilang makinista
tatlong taong singkad, nag-resign, lumipat sa iba

napunta sa opisina, kasama'y matatanda
pawang papel ang hawak, sa trabaho'y natulala
kayraming tiwali, pera-pera, budhi'y napatda
madali lang ang pera kung konsensya'y madadaya

doon na lang ba ako hanggang tumanda sa buhay
sa puntong iyon, talagang di ako napalagay
hanggang may mga nakilalang may prinsipyong taglay
at nakita ko ang tamang daan kaya umugnay

umalis ng walang paalam sa tanggapang iyon
naging aktibistang niyakap ang magandang layon
ako'y kaisa na sa pagbabago't rebolusyon
masayang may katuturan na ang buhay ko ngayon

- gregbituinjr.

Doon tayo sa buhay na may katuturan

kung gusto ko'y pera, matagal na akong yumaman
baka sa kamay ko'y maraming babaeng nagdaan
baka maraming napatayong gusali't tahanan
baka lagi ako sa bar, laging nasa inuman

ngunit di ako tumutok sa pagkita ng pera
kundi maglingkod sa uri't bayan, mag-organisa
kung aalpas sa hirap, dapat di ako mag-isa
kundi aalpas sa dusang kasama ko ang masa

mag-isip lang ng pansarili'y walang kabuluhan
buhay na walang kwenta ang pulos lang kasiyahan
kaya mabuti pang maglingkod sa uri't sa bayan
sa pakikibaka, ang buhay mo'y may katuturan

nabuhay ka lang ba upang kumain at magsaya?
nabuhay ka lang ba upang magtrabaho't kumita?
kung sa kabila ng hirap, kasama mo ang masa
aba'y kaysarap ng tagumpay sa pakikibaka

halina't lipunan ay suriin at pag-aralan
upang bulok na sistema'y mapalitang tuluyan
halina't tayo'y maglingkod para sa uri't bayan
manggagawa'y ihanda sa sosyalistang lipunan

- gregbituinjr.

Pagtakbo sana bilang pangulo ng unyon

noong matanggap sa pabrika ako'y binatilyo
nag-operador ng makina sa departamento
tatlong taon doon bilang regular na obrero
nagtatrabaho nang maging batas ang Herrera Law

balak ko rin noong tumakbong pangulo ng unyon
tiyo ko sa ibang kumpanya'y natunugan iyon
bago ko mapasa ang kandidatura ko roon
aba, tiyo ko'y pinainom ako't pinalamon

pinigilan akong maghanda sa kandidatura
dahil siya'y manager sa kapatid na kumpanya
magtrabaho lang ako't huwag daw mag-unyunista
at baka makasira ako sa ugnayan nila

trabaho ko'y sa Alabang, ang tiyo'y nasa Taytay
sayang na pagkakataon ang aking naninilay
alauna ng hapon nagising sa kanyang bahay
di ko na nahabol ang kandidatura kong tunay

bise presidente ko sana ang siyang nanalo
nagkaroon ng halalan, siya'y naging pangulo
ilang buwan pa, at nag-resign ako sa trabaho
upang bumalik sa paaralan, nagkolehiyo

tatlong taong machine operator, aking gunita
tatlong taon ding naging regular na manggagawa
paano kung nanalo't anong aking magagawa
bilang pangulo ng unyong may prinsipyo't adhika

- gregbituinjr.

Sa pagkatha ng tula

aba'y kaya pa bang gumawa ng isa pang tula
upang ipahayag ang nasasaloob kong nasa
anong nakakulapol sa puso't inaadhika
upang madama namang ang makata'y pinagpala

bakit ganito't sa daigdig ay paikot-ikot
nahahihilo na sa naglipanang mapag-imbot
bakit sa pamahalaan ay kayraming kurakot
pag nabisto sa kasalanan ay nakalulusot

ginagawan ko ng tula ang samutsaring ulat
kung anong makita'y nagsusuri, nagmumulat
kung anong mali, nagmumura at nanggugulat
ang anumang poot ay sa tula sumasambulat

bawat tula'y parang pintong ang makata'y kakatok
nang basahin ng madla ang sa tula'y tinatampok
hiyaw ng makata'y palitan ang sistemang bulok
subukang uring manggagawa'y ilagay sa tuktok

- gregbituinjr.

Ulat sa kolehiyalang ginahasa

doon sa malayong lalawigan ng Iloilo

labing-apat anyos na binatilyo'y arestado

na ginahasa'y labingsiyam anyos na dalaga

sinaksak daw ang kolehiyala't iginapos pa

ang paalam sa ama'y bibili lang sa tindahan

dalaga'y di umuwi ilang oras ang nagdaan

hanggang makitang patay na't nakatali sa kahoy

ang hikbi ng ama, "anak ko'y kanilang binaboy!"

hustisya para kay 'Rona' ang sigaw ng kaanak

ikulong yaong maysalang gumahasa't sumaksak

pahayag nga ng ama, "grabe 'yung ginawa nila!"

dugtong pa, " kung pwede lang sana, patayin din sila"

mula sa pahayagang Bulgar ang nasabing ulat

talagang nakagagalit yaong isiniwalat

nawa hustisya'y makamtan ng dalagang pinaslang

makulong ang salaring puri't buhay ang inutang

- gregbituinjr.

* ibinatay ang tula mula sa headline ng pahayagang Bulgar, Oktubre 28, 2019, na may pamagat na "Kolehiyala Ni-Rape, Pinatay; 14-anyos, arestado"