Ulam na tuyo't talbos

tuyo't talbos ang ulam ngayong umaga't tanghali
pinitas ang talbos sa gilid, nagbakasakali
upang kalusugan ay gumanda't mapanatili
kung binili, napitas ko'y bente pesos ang tali

ang tuyo'y pinrito, talbos ng kamote'y ginisa
mabuti't may tinanim lalo ngayong kwarantina
magsipag lang, may mapipitas ka lalo't magbunga
pag may tinanim ka'y di magugutom ang pamilya

pag nasa lungsod ka, subukan ang urban farming
kahit sa mga paso lang ay subukang magtanim
sa panahong lockdown, magsasaka'y tularan natin
maging magsasaka sa lungsod upang may makain

kayhirap man ng lockdown, parang panahon ng Hapon
magtanim ng gulay upang may mapitas paglaon
kasabihang magtanim ng kamote'y danas ngayon
kaya ito'y gawin para sa pamilya't nutrisyon

- gregbituinjr.

Mga usling pako sa kisame

higit apat na buwan na sa bahay ng biyenan

dahil kwarantina'y doon ni misis naabutan

ilang beses nang naglabas-masok sa palikuran

ngayon lang naramdamang ako pala'y nasugatan

kaninang umaga'y masaya sanang maliligo

pumunta ng palikuran at naghubad ng baro

nang makaramdam ng sakit sa daliri, nagdugo

iyon pala sa kisame'y may nakausling pako

at di lang isa kundi walong pako ang naroon

nadale ang aking daliri nang maghubad doon

tinamaan yaong hintuturo, daplis man iyon

pabaya ba ang karpinterong gumawa ng bubong?

o baka naisip niyang nakatira'y maliliit

kaya di masusugat sa kisameng abot-langit

kung may matangkad at mauntog, aba'y anong sakit

tiyak sugat agad ang noo, kundi man ang anit

ang pako'y lagpas-lagpasan sa kahoy na dos-por-dos

upang matibay na makabit ang yero't maayos

baka estilo ng karpintero, pako'y tumagos

di naisip, may masugatan, basta makaraos?

tiningnan ko ang kisame sa kabilang kubeta

may nakausli ring pako, bilang ko'y labing-isa

matapos maligo'y pinuntahan ang kusina

sa kisame, mga pako'y nakausli rin pala

pag minartilyo ang pako sa kubeta'y aangat

tiyak ang yero, kaya ang mas mabuti'y mag-ingat

kung maghuhubad upang maligo'y huwag malingat

dahil baka masabit muli sa pako't masugat.

- gregbituinjr.

08.01.2020

Bukrebyu: How Much Land Does A Man Need, ni Leo Tolstoy

BUKREBYU

How Much Land Does A Man Need by Leo Tolstoy

Munting sanaysay ni Greg Bituin Jr.

Nabili ko ang aklat na “How Much Land Does A Man Need” ni Leo Tolstoy sa Fully Booked sa Gateway, Cubao, noong Pebrero 24, 2018 sa halagang P80.00. Isinalin ito sa Ingles, mula sa Ruso, ni Ronald Wilks. Ang aklat na iyon ang ika-57 aklat sa kabuuang 80 aklat ng Penguin Classics. Umabot ang aklat ng 64 pahina, na may dalawang maikling kwento. Ang una nga ay ang nabanggit ko, na may 21 pahina, at ang ikalawa’y ang What Men Live By, na akda rin ni Tolstoy, na umaabot naman ng 31 pahina, mula mp. 23-53.

Ang kwento ay binubuo ng siyam na kabanata. Ang bida rito ay si Pakhom, isang magsasakang naghangad magkaroon ng maraming lupain.

Noong panahong iyon, nagpasya ang isang kasera sa nayon na ibenta ang kanyang mga ari-arian, at ang mga magsasaka roon ay bumili ng halos lahat ng lupaing kaya nilang bilhin. Si Pakhom mismo ay bumili ng ilang lupain, at sa pamamagitan ng pagtatrabaho ay nabayaran niya ang kanyang mga utang at nabuhay ng komportable. Pumunta pa siya ng ibang lupain upang bumili pa ng mas maraming lupain. Paniwala niya, pag marami siyang lupain, hindi na siya matatakot sa demonyo.

Hanggang makilala ni Pakhom ang mga Bashkirs, na mga simpleng tao lang na maraming lupain.  Nais niyang bilhin ang lupa ng mga ito. Sa halagang isang libong rubles, lalakarin ni Pakhom ang lupa mula sa simula o tinatapakan niya hanggang makarating muli sa simula bago magtakipsilim, at ang mga naabot niya ang kanyang magiging lupain. Subalit pag hindi siya nakarating sa simula bago magtakipsilim, mawawala na ang kanyang pera’t hindi magkakaroon ng lupa. Kaya naglakad siya hangga’t kaya niya. Nang dapithapon na’y nagmadali siya upang makaabot sa pinagsimulan niya. Subalit sa kanyang pagod, siya’y tumumba’t namatay. Inilibing siya ng kanyang mga kaibigan sa isang libingang may anim na talampakan, na siyang sagot sa katanungang binanggit sa pamagat ng kwento.

Isa ito sa mga sikat na akda ni Tolstoy. At kung may pagkakataon ay isasalin ko ito sa wikang Filipino upang mas mabasa ng nakararami pa nating kababayan.

* Unang nalathala sa pahayagang Taliba ng Maralita, ang opisyal na publikasyon ng Kongreso ng Pagkakaisa ng Maralitang Lungsod (KPML), isyu ng Hulyo 16-31, 2020, pahina 16.

* Nalathala rin sa isyung ito ng Taliba ng Maralita, pahina 20, ang tulang: 

Gaano karaming lupa ang kailangan ng tao?

pamagat pa lang ng aklat, nakakaintriga na

anong sagot sa tanong? ito ba'y pilosopiya?

"How much land does a man need?" ay pamagat at tanong pa

na magandang akda ni Leo Tolstoy mula Rusya

tanong bang ito'y tungkol sa pribadong pag-aari?

ilang lupa ang dapat mong ariin kung sakali?

libu-libong ektarya ba sa puso mo'y masidhi?

dahil ba sa lupa kaya maraming naghahari?

ilan bang lupa ang kailangan ng isang tao?

bibilhin? aagawin? palalagyan ng titulo?

pinalalayas ba ang dukha para sa negosyo?

at kapag yumaman na, sa pulitika'y tatakbo?

di ko pa tapos basahin ang nobela ni Tolstoy

sa pamagat pa lang, mapapaisip ka na tuloy

ilan na bang dahil sa lupa'y lumuha't nanaghoy?

ilan ang naging playboy, ilan ang naging palaboy?

pag wala ka bang lupa, ang buhay mo na'y hilahod?

kaya pribadong pag-aari'y itinataguyod?

ideyang pyudal? magkalupa ba'y nakalulugod?

o lupa'y kailangan mo sa libingan mo't puntod?

- gregbituinjr.

04.29.2020

Tanaga sa SONA 2020

TANAGA SA SONA 2020

may panibagong laban

muli ang sambayanan

isasabatas naman:

parusang kamatayan

na binanggit sa SONA

tila ba tayo’y nganga

tila balewala na

ang hustisya sa masa

niligaw tayong lubos

sapagkat paksa’y kapos

para bang nakaraos

walang coronavirus

gayong ito ang dapat

unahin at maungkat

o masyadong mabigat

kaya sa paksa’y nalingat

nasa isip ay tokhang

nitong pangulong halang

kaya bitay at pagpaslang

ang naisip ng hunghang

karapatang pantao’y

di na nirerespeto

tila ba ang gobyerno’y

buong sinakmal nito

kaya paghandaan din

ang labang susungin

hirap mang kalabanin

itong hari ng lagim

magkaisa ang dukha

at uring manggagawa

labanan ang kuhila

na dapat nang bumaba

tanaga - tulang may pitong pantig bawat taludtod

* Unang nalathala sa pahayagang Taliba ng Maralita, ang opisyal na publikasyon ng Kongreso ng Pagkakaisa ng Maralitang Lungsod (KPML), isyu ng Hulyo 16-31, 2020, pahina 20.

Ako at si Ho Chi Minh

dahil sa lockdown, mahaba na rin ang aking balbas
subalit di naman pangit pag iyong namamalas
marahil ito'y dahil din sa tinutungong landas
upang itayo ang lipunang makatao't patas

animo ako'y si Ho Chi Minh na aking idolo
na sa Vietnam ay isang lider rebolusyonaryo
siya'y Leninista ring nangarap ng pababago
haba ng balbas niya'y sagisag ba ng talino?

nagagaya man ako sa balbas niyang mahaba
ay binabasa ko pa rin ang kanyang akda't tula
naisalin ko nga ang isang tula niyang katha
at marahil dagdag na misyong dapat kong magawa

hanggang ngayon, inaaral ang kanilang istorya
at baka may matutunan sa kasaysayan nila
maisulat ito't maibahagi rin sa masa
habang di pa maahit ang balbas kong mahaba na

- gregbituinjr.

Pampalakas ang sinturis

nakahiligan ko na ang bumili ng sinturis,
dalandan, o dalanghita, ito man ay matamis,
o di gaanong maasim, sa sikmura'y panlinis,
gagaan ang pakiramdam, katawan ma'y manipis

bukod sa init ng araw, ito'y bitamina rin
pampatibay umano ng kalamnan, buto't ngipin
pampalakas ng resistensya pag iyong kinain
mabuti nang mayroon ka nito kung may gagawin

kumain ng sinturis, dalanghita o dalandan
upang tumibay ka, kalamnan mo, puso't isipan
matutuwa pa ang iyong mga kamag-anakan
lulusog na sila'y mapuno pa ng kagalakan

kaya pag tagsinturis na'y bibili ng madalas
upang sa anumang sakit ay may agarang lunas
pampasigla na, pampasaya pa, at pampalakas
maganda ring ihanda pag may pulong ka sa labas

- gregbituinjr.

Isa man akong straggler

isa man akong straggler o lagalag saanman
napahiwalay o napalayo sa kasamahan
ay mananatili pa ring tapat sa sinumpaan
kong prinsipyo, layunin at tungkuling gagampanan

ang isip ko'y di ako basta mapapariwara
sapagkat aking tinatahak ang landas na tama
kahit mapanganib man ito'y tutunguhing kusa
ang mahalaga'y nasa wastong direksyon ang diwa

masasagip din ang sarili laban sa panganib
kahit na may ahas pa saanmang gubat o liblib
dapat maging matatag ka't laging buo ang dibdib
nang malayo sa pangil ng sinumang manibasib

isa man akong straggler na may tanging layunin
saanman mapapunta'y mag-oorganisa pa rin
upang bulok na sistema'y sama-samang baguhin
upang lipunang makatao'y maitayo natin

- gregbituinjr.

Sa putikang landas

pinangalanan kong Markang Putik ang isang blog ko
sapagkat iyon ang marka ko, ang putikang ako
mabaho, amoy putik, madulas daw, aburido
subalit ako'y simpleng ako, karaniwang tao

ilang beses nang iwing buhay na'y biglang tumirik
muntik-muntikan ang disgrasya, oo, muntik-muntik
mabuti na lang ang utak ko'y di patumpik-tumpik
naiwasan din iyon bago pa mapatahimik

ngunit kung ako'y putik ay kakaiba ang diwa
pinagsamang PUlitika't paniTIK ang salita
oo, may pulitika sa bawat akda ko't paksa
na nilalambungan ng anino ng laksang dukha

lumubog man sa putik o gumapang man sa lusak
gumulong, magurlisan, o sa likod may tumarak
ako'y babangon at babangon kung saan nasadlak
titiyakin kong makaahon saanman bumagsak

tulad ng putik, dapat ingat rin, baka madulas
lalo't ang tinatahak ay di madaanang landas
tungo sa pangarap na lipunang lahat ay patas
walang pagsasamantala, bawat isa'y parehas

- gregbituinjr.

Nabubuhay akong malayo sa aking daigdig

nabubuhay akong malayo sa aking daigdig
kung saan doon sa kapwa ko dukha'y kapitbisig
lumalaban sa mapagsamantala't manlulupig
habang sa isyu't problema ng masa'y nakikinig

dahil sa lockdown ay nakatunganga sa kawalan
dahil sa pagsusulat kaya pa may katinuan
pagsusulat ng dyaryo'y pinagkakaabalahan
mabuti't may kwaderno't plumang laging tangan-tangan

naroon ako sa mundong tahimik at payapa
na tila puganteng dapat nang malibing sa lupa
tila ba ako'y taong palutang-lutang sa sigwa
mabuti't nariritong may nalilikha pang tula

dapat kong balikan ang daigdig na nakagisnan
upang ipagpatuloy ang adhikain at laban
sa ngayon, ako'y kaluluwang humihinga naman
na dama'y bangkay na ang katawan at katauhan

- gregbituinjr.

Ayoko na sa ganitong sitwasyong kwarantina

ayoko na sa ganitong sitwasyong kwarantina
na animo'y bangkay na't walang kapaga-pag-asa
kaya paggupit man ng plastik ay pinatulan na
kaysa tumunganga, dama'y hungkag at walang kwenta

mabuti pang bumalik na sa pangunahing lungsod
upang sa bayan ay patuloy na makapaglingkod
ayoko sa kwarantinang bangkay kang nakatanghod
mabuting nakikibakang ako'y sugod ng sugod

mabuting nabubuhay na mayroon kang dahilan
upang mabuhay, kahit sinuong mo'y panganib man
kaysa lockdown na bangkay kang walang kalaban-laban
paano babalik sa dating mundo'y pag-isipan

bumalik o magpatiwakal, anong pipiliin?
ang ikalawa'y kabaliwang ayokong isipin
mabuti pa ang una't isang mandirigma pa rin
inaalay ang buhay sa marangal na layunin

- gregbituinjr.

Patuloy na pagsagot ng palaisipan

patuloy ang aking pagsagot ng palaisipan
na bigay lang sa akin upang may magawa naman
mga palaisipang sadya mong kagigiliwan
na bawat libreto'y dalawampu't pito ang laman

kaya ang dalawang libreto'y limampu't apat na
sa panahong may lockdown, pagsagot dito'y kaysaya
sinimulan kong sagutan noong isang araw pa
ng dalawang libretong natapos ko lang kanina

tila palaisipan ay imbensyong may adhika
lalo't tinatahi'y salita ng abang makata
na bawat bagong salita'y tinatandaang pawa
sapagkat magagamit din sa pagkatha ng tula

bata pa nang sa palaisipan na'y nahihilig
krosword na tagalog sa dyaryo'y bibilhin na't ibig
minsan may salita roong di mo pa naririnig
na pag iyong ginamit sa tula'y nakakaantig

- gregbituinjr.

Pananghaliang kamatis at tuyo

sadyang kaysarap kumain ng kamatis at tuyo
pagkain ng dalita, murang-murang nilalako
mabubusog na'y nakakawala pa ng siphayo
habang sa gunita'y sintang naroon sa malayo

wala mang katabi'y kasalo pa rin ang diwata
na habang kumakain ay siya ang nasa diwa
huwag sanang mahirinan habang nasa gunita
baka bundat na ang tiyan ay di pa rin halata

aba'y mabubusog kang tunay sa tuyo't kamatis
lalo't nasa kwarantina't bayan ay nagtitiis
pag kumain daw ng kumatis, kutis mo'y kikinis
pag kumain daw ng tuyo, gaganahan kang labis

halina't magsalu-salo na sa pananghalian
tuyo't kamatis ay sahugan natin ng kwentuhan
mabubusog ka na'y ramdam mo pa ang kagalakan,
anong sarap, baka ito'y mauwi sa inuman

- gregbituinjr.

Wala mang nagbabasa ng mga nalikhang tula

wala mang nagbabasa ng mga nalikhang tula
isulat lang ng isulat anumang nasa diwa
marahil ay di sa panahong ito nanunudla
ang bugso't palaso ng mga taludtod ko't tugma

doon sa ikadalawampu't limang kabanata
ng nobelang Noli ni Rizal ay sinabing pawa
ni Pilosopo Tasyo kay Ibarra, na inakda
niya'y nasa hinaharap ang makakaunawa

marahil din, natititik man sa sariling wika
ang iwing tula'y di pa rin binabasa ng madla
baka sunod na salinlahi ang magbasang sadya
lalo't ang makatang ito'y tuluyang namayapa

ang tula ko'y di na akin pag tuluyang nawala
kundi ang daigdig na ang aangkin nitong tula
kaya kung ngayon man pamanang ito'y balewala
sa ibang panahon ay baka ambag sa paglaya

- gregbituinjr.

Pasiglahin ang katawan at isipan

dapat kong tiyaking masigla ang aking katawan
at huwag hayaang patulog-tulog sa pansitan
pasiglahin, di lang kalamnan, kundi ang isipan
nang gumana ito, nakatitig man sa kawalan

bawat araw, yaring pluma'y nakatakdang lumikha
ng dalawa o tatlong tulang nahagip ng diwa
sa samutsaring kalagayan, iba't ibang paksa
ngunit nakabatay pa rin sa prinsipyo't adhika

dapat magbasa, magnilay, o tumingin sa kisame
baka makita'y butiki o sumulpot ang bwitre
pluma'y kunin, isulat ang pasaring ng salbahe
o kaya'y ang ibinulong ng katomang kumpare

kaya dapat pasiglahin ang katawan at isip
bakasakaling sa naisulat ay may masagip
na magpapatiwakal, o may balitang nahagip
na kung maisusulat ay dapat munang malirip

- gregbituinjr.