Pusong lutang

PUSONG LUTANG

may pusong mamon

may pusong bato

at ngayon naman

may pusong lutang

kamangha-mangha

para sa madla

makatang gala

ba'y isinumpa

lutang ang puso

tila siphayo

lamig bumanto

sa kumukulo

may pusong bato

di na nagmahal

puso'y tuliro

kapara'y hangal

may pusong halang

gawa'y manokhang

utos ng bu-ang

daming pinaslang

may pusong ligaw

na di makita

hanap na pugad

nawala na ba

ang pusong lutang

pala'y halaman

aking nalaman

ngayon-ngayon lang

halamang tubig

bilog ang hugis

kaibig-ibig

puso'y kawangis

- gregoriovbituinjr.

* mula sa UP Diksiyonaryong Filipino, pahina 1024

Sa pagtawid ng tulay

SA PAGTAWID NG TULAY

maging mahinahon lang, huwag laging magmadali

at magtatagumpay din sa pagbabakasakali

alamin ang puno't dulo, ano ba yaong sanhi

kaya mainam kung tayo'y palaging nagsusuri

maagang umuuwi upang di basta mabulid

sa dilim sa kahihinatnang di na nalilingid

lalo't kilala ang sariling madalas maumid

dungo, kimi, subalit panganib ay nababatid

kailangang tumawid, sumakabila ng tulay

upang makita ang naglalaguang mga uhay

aanihin na ng magsasaka ang gintong palay

upang kanilang pamilya'y may makakaing tunay

habang patuloy sa lakad na kilo-kilometro

ginagampanan ang adhikain, nag-uusyoso

bakit ba ganyan, bakit ganoon, bakit ganito

ah, tinitiyak laging may pagsusuring kongkreto

at narating din ang tulay patungo sa kabila

nagisnan ang kalunos-lunos na buhay ng dukha

matamang nakinig sa adhika ng manggagawa

at kumbinsido akong mayroon pang magagawa

- gregoriovbituinjr.

* litratong kuha ng makatang gala sa lalawigang kanyang napuntahan

Ang mga kagila-gilalas

ANG MGA KAGILA-GILALAS

noon nga'y Pilipino't Amerikanong digmaan

"bandoleros" ay nagpakita ng kabayanihan

sila'y sina Luciano San Miguel, Julian Montalan,

Macario sakay, Katipunerong tunay, palaban

datapwat kayrami pang bayani sa ating bansa

ang lumaban upang makamit ang sintang paglaya

sa paniniwalang katutubo'y marami din nga

yaong ating mga bayani, diwata, bathala

dinggin ang kwento nina Humadapnon, Labaw Donggon,

Agyu, Sinangkating Bulawan, Malubay Hanginon,

Walain Pirimbingan, Matabagka, Aliguyon, 

Kudaman, Taake, Lam-ang, Taguwasi, at Laon

nariyan ang mga diwatang sina Idyanale,

Bangan, Lalahon, Ibu, Gaygayona, Ikapati,

Alunsina, Aran, Darago, Ipepemehandi,

Bugan, Anagolay, Daungen, Lang-an, Bait Pandi

marami tayong Bathala tulad nina Balangaw,

Manama, Ogassi, Amansinaya, Burolakaw,

Tungkung Langit, Makabosog, Gugurang, Manawbanaw,

Angalo, Malyari, Mandarangan, at Talagbusaw

ang iba pang Bathala'y huwag nating kalimutan

pagkat nariyan sina Lumawig at Kabunyian

ngalang Aponitolau, Kadaklan, Libtakan, Kaptan

na mga patnubay ng katutubong mamamayan

marami pang ibang pangalang tunay na dakila

sa ating mga katutubong may paniniwala

magbasa-basa upang matuklasan nating pawa

ang ating kulturang dapat batid at isadiwa

- gregoriovbituinjr.

* mga pangalan ay hango sa mga aklat na Bandoleros at Mga Nilalang na Kagila-gilalas

Ang solong halaman sa kanal

ANG SOLONG HALAMAN SA KANAL

kahit dukha mang nakatira sa tabi ng kanal

kung nagpapakatao't nabubuhay ng marangal

siya'y yayabong din sa gitna man ng mga hangal

at ang dukhang iyon ay baka ituring pang banal

saan mo dadalhin ang kayamanang inaari

kung sa iyong kapwa'y di naman ibinabahagi

di naman sila nagsikap, ang iyong pagsusuri

kasalanan naman nila kung sila'y mapalungi

kayang mabuhay ng halaman sa kanal na iyon

sapagkat nagpunyagi ang binhing napadpad doon

tubig, hangin, kalikasan ang sa kanya'y tumulong

sarili'y di pinabayaan, nagsikap, umusbong

marahil, siya'y tulad kong mag-isa sa pagkatha

o ako'y tulad niyang mag-isang sumasalunga

sa agos ng lipunang kayraming nagdaralita

subalit naaalpasan ang hirap, dusa't luha

ah, solo man akong halamang umusbong sa lungsod

ngunit di ako mananatiling tagapanood

may pakialam sa isyu ng lipunan, di tuod

na kasangga ng magsasaka't manggagawang pagod

- gregoriovbituinjr.

* litratong kuha ng makatang gala sa kanyang nadaanan

Sa bundok na iyon

SA BUNDOK NA IYON

kaytalim ng pangungusap na naroong narinig

na sa buong katauhan ko'y nakapanginginig

kumbaga sa pagkain ay sadyang nakabibikig

sa puso'y tumusok ang sinabing nakatutulig

nararanasan din natin sa buhay ang karimlan

subalit dapat magpakatatag at manindigan

sa kapwa'y gawin ang tama't talagang kabutihan

daratal din ang umagang buong kaliwanagan

kung isa lamang akong lawin, nais kong lumipad

upang iba't ibang panig ng bansa'y magalugad

upang makipag-usap sa kapareho ng hangad

upang pagbabagong asam sa masa'y mailahad

kung isa lamang akong nilalang na naging bundok

tulad ng nasa alamat o kwentong bayang arok

hahayaang masisipag ay marating ang tuktok

habang naghahangad palitan ang sistemang bulok

kung isa akong bagani sa mga kwento't tula

pinamumunuan ay mga bunying mandirigma

itatayo ko'y lipunang malaya't maginhawa

kung saan walang inggitan, alitan, dusa't luha

kung sa isang liblib na pook, ako'y pulitiko

mamamayan ko'y di basahan at ako'y di trapo

ang serbisyo'y serbisyo, di dapat gawing negosyo

tunay na pamamahala'y pagsisilbi sa tao

nasa kabundukan man, hangad ay kapayapaan

payapang puso't diwa, di lamang katahimikan

na madarama sa isang makataong lipunan

oo, sadyang pagpapakatao'y kahalagahan

- gregoriovbituinjr.

* litrato mula sa google

Halina't magtanim

HALINA'T MAGTANIM

halina't magtanim, maging magsasaka sa lungsod

urban farming ay sama-sama nating itaguyod

paghandaan na natin kung ano man ang mangyari

na may mapipitas na pagkain sa tabi-tabi

walang malaking lupa, di tulad sa lalawigan

ngunit may mga pasong maaari mong pagtamnan

lalo na't may pandemya, aralin ang pagtatanim

upang di magutom, maiwasan ang paninimdim

tipunin ang walang lamang delata't boteng plastik

lagyan ito ng lupa at mga binhi'y ihasik

magtanim ng gulay, ibaon ang binhi ng okra, 

sili, munggo, sanga ng alugbati, kalabasa

magtanim tayo ng talbos ng mustasa't sayote

at walang masamang magtanim tayo ng kamote

di dahil walang ayuda'y sa gutom magtitiis

kumilos ka't magtanim ng gulay mong ninanais

alagaang mabuti ang anumang itinanim

laging diligan, balang araw ay mamumunga rin

upang pamilya'y di magutom, may maaasahan

may mapipitas na gulay kung kinakailangan

- gregoriovbituinjr.

Mag-ingay laban sa karahasan

MAG-INGAY LABAN SA KARAHASAN

mag-ingay laban

sa karahasan

at ipaglaban

ang karapatan

walang due process

naghihinagpis

ang ina't misis

na nagtitiis

krimen ang tokhang

na pamamaslang

na karaniwang

dukha'y timbuwang

dapat managot

yaong may-utos

at mga hayop

na nagsisunod

mahal sa buhay

yaong pinatay

hustisya'y sigaw

ng mga nanay

- gregoriovbituinjr.

* kuha sa pagkilos sa Black Friday laban sa EJK

Pagpupugay kay Miss Myanmar 2020

PAGPUPUGAY KAY MISS MYANMAR 2020

napanood ng madla si Miss Myanmar Thuzar Wint Lwin

sa nakaraang Miss Universe, sadyang matapang din

tangan ang plakard na "Pray for Myanmar," nakita natin

panawagan sa bansa kung saan siya nanggaling

pulitikal na mensahe sa buong mundo'y dala

ang Miss Universe ang ginawa niyang plataporma

plakard na hawak ay nananawagan ng hustisya

para sa piniit at pinaslang sa bansa nila

nagkudeta ang militar Pebrero nitong taon

at maraming nagprotesta ang nangamatay doon

mga halal na lider ng Myanmar ay ikinulong

tindig sa isyu'y sa Miss Universe niya sinulong

ang kanyang Miss Universe National Custome ay simple

subalit napagwagian ito ng binibini

sigaw din niya'y palayain si Daw Aung San Suu Kyi

at ngayon sa kanyang bansa'y nais siyang mahuli

ayon sa balita'y may arrest warrant pala siya

at nais ikulong ng Myanmar military junta

sa kanyang bansa'y naging tinig na ng demokrasya

buting huwag munang umuwi't ikukulong siya

pagpupugay kay Miss Myanmar sa kanyang katapangan

tandaan, Miss Myanmar Thuzar Wint Lwin ang kanyang ngalan

ginawa niya'y kapuri-puri't kabayanihan

bunying babaeng marapat lang nating saluduhan

- gregoriovbituinjr.

Kamatis at talong sa pananghalian

KAMATIS AT TALONG SA PANANGHALIAN

bata pa lang, hilig ko na ang kamatis at talong

sakaling wala ang paboritong pritong galunggong

na sinasawsaw ko sa kalamunding at bagoong

ubos na ang okra't talbos, may talong at kamatis

ulam sa pananghalian, pampakinis ng kutis

animo suliranin ay ramdam mong mapapalis

simpleng pamumuhay, masalimuot man ang buhay

trabaho nang trabaho at nagsisipag ngang tunay

pagdatal ng dilim ay patuloy sa pagninilay

salamat sa kamatis at talong, nakabubusog

tila matamis na pag-ibig ang inihahandog

lalo't tama lang ang pagkaluto't di naman lamog

tila baga ang pagluluto'y pagkatha ng akda

kamatis at talong ay ginagayat munang kusa

sa kawali'y adobohin o kaya'y ilalaga

hanggang maamoy mo na't malasahan yaong sarap

na animo'y natutupad ang aba mong pangarap

mga pinagsamang salita'y naging tulang ganap

- gregoriovbituinjr.

Ang batang magalang at ang guro

ANG BATANG MAGALANG AT ANG GURO

salamat sa mga batang magalang

masunurin sa kanilang magulang

sa matatanda'y nagmamano naman

di nagdadabog kapag inutusan

sa paaralan sila natututo

dahil sa gurong dakilang totoo

nangangaral paano rumespeto

lalo na sa karapatang pantao

sa mga guro, maraming salamat

dahil sa inyo, bata'y namumulat

sa paligid ay huwag magkakalat

tinuruan ding magbasa't sumulat

sadyang dakila kayong mga guro

bata'y natuto sa inyong panuto

tiyak aral ninyo'y di maglalaho

pagkat naukit na sa diwa't puso

- gregoriovbituinjr.

* litratong kuha ng makatang gala sa loob ng ZOTO Learning Center nang minsan siyang dumalaw doon

Community pantry'y nagsara nang dinagsa ng tao

COMMUNITY PANTRY'Y NAGSARA NANG DINAGSA NG TAO

mapapaisip ka kung di nakinig ng balita

lalo't community pantry na layon ay dakila

ay bigla nga raw nagsara nang dumugin ng madla

aba'y bakit? dapat lang natin itong mausisa

bawat community pantry'y talagang dadagsain

lalo't walang ayuda galing sa gobyerno natin

upang sa pamilya'y may maiuwing makakain

malayo man ang pinanggalingan ay pipila rin

kaygandang layon, magbigay ayon sa kakayahan

gayundin, kumuha ayon sa pangangailangan

bawat community pantry'y talagang pipilahan

na pagbabakasakali laban sa kagutuman

lalo't nawalan ng trabaho ang maraming ama

mga pabrika'y nagsarahan dahil sa pandemya

subalit nasabing pantry'y bakit kaya nagsara

dahil daw di sumunod sa health protocol ang masa

kung maayos lamang ang gabay ng pamahalaan

pila'y naayos sana't sumunod ang mamamayan

naroon sana'y nakakuha kahit minsan lamang

nang pamilyang nagugutom ay makakain naman

- gregoriovbituinjr.

Ang makatang di nagsasalita

ANG MAKATANG DI NAGSASALITA

lagi na lang daw akong nakamulagat, tulala

isasama sa grupo nila'y di nagsasalita

sabi ng isang may katungkulang tinitingala

ganito ba ang tulad kong masipag na makata

di nga ba nagsasalita ang tulad kong madaldal

na sa katabilan ko, tingin sa akin ay hangal

madada, nagpapatawa kahit di naman bungal

kung di masalita, wala na sa aking tatagal

di nagsasalita ngunit di naman isang pipi

di nagsasalita ngunit kayraming sinasabi

laging itinutula ang laman ng guniguni

madaldal sa bawat katha, sinasabi'y kayrami

naging sekretaryo heneral ng ilang samahan

tagapagpadaloy ng pulong madalas at minsan

makatang nilalakad ay milya-milyang lansangan

upang makarating lamang sa abang pupuntahan

kung ayaw sa akin ng tinitingalang pinuno

di naman ako namimilit, gusto kong lumayo

ayoko rin sa kanila, nais ko nang maglaho

buti pa sa panitikan, madaldal at di dungo

- gregoriovbituinjr.

Paglalakad ng malayo

PAGLALAKAD NG MALAYO

oo, aking nilalakad ay kilo-kilometro

baka makasalubong ang paksa saanmang kanto

minsan ay di malaman kung sino ang kaengkwentro

kahit batid ang mga siga-siga sa may kanto

paglalakad ng malayo'y isa ring paghahanda

sa binalak na nobelang pilit kong kinakatha

kahit na may panganib o delubyong nagbabadya

pabago-bago na ang panahong di matingkala

minsan, sa kainitan ng araw pa'y naglalakad

buti't mahaba ang manggas, kutis ay di nabilad

habang sa trapik, mga sasakyan ay di umusad

habang nagtitinda sa bangketa'y kinakaladkad

bakit huhulihin ang nais lang maghanapbuhay

ng marangal, bakit inosente'y biglang binistay

ng bala sa ngalan daw ng tokhang na pumapatay

ah, hustisya'y sigaw ng mga lumuluhang nanay

may mga amang kayraming pinapakaing bibig

nawalan ng trabaho't walang pambayad sa tubig,

kuryente't upa sa bahay, sadyang nakatutulig 

habang sa kalangitan ay naroong nakatitig

nais kong maitayo ang lipunang hinahangad

habang gubat sa kalunsuran ay ginagalugad

sa unang hakbang nagsimula ang malayong lakad

habang planong nobela'y kung saan-saan napadpad

- gregoriovbituinjr.

* litratong kuha ng makatang gala sa paglalakad kung saan-saan

Tulang alay sa desaparesidos

TULANG ALAY SA DESAPARESIDOS

(International Week of the Disappeared)

tuwing huling linggo ng Mayo ay inaalala

yaong mga nangawalang di pa rin nakikita

na hanggang ngayon, hinahanap ng mga pamilya

na sa tagal ng panahon ay malamang patay na

o kung sakaling sila'y buhay pa'y di makatakas

sa mga dumukot na talaga ngang mararahas

na walang pakialam sa alituntuning patas

di nagpapakatao't sa laban ay di parehas

anong hirap sa loob ng kanilang pagkawala

lumuluha nakangiti man sa harap ng madla

sugat ay balantukan, sa loob ay humihiwa

mga may kagagawan ay malalaman pa kaya

sana, hustisya'y kamtin pa ng desaparesido

sila sana'y matagpuan pa sa buhay na ito

anak na'y nagsilaki't nagtapos ng kolehiyo

nag-asawa't nagkaanak, wala pa rin si lolo

hanggang ngayon, ang hanap ng pamilya'y katarungan

na kahit sana bangkay ay kanilang matagpuan

upang marangal na libing, mga ito'y mabigyan

upang makapag-alay ng bulaklak sa libingan

- gregoriovbituinjr.