Halaman sa paso

HALAMAN SA PASO

maganda ring magtanim / ng halaman sa paso

alagaan sa dilig / nang gumanda ang tubo

tiyak na makakalma / ang loob mong napuno

ng sakit, pagdaramdam, / iwas ka sa siphayo

madalas iyang payo / ng mga may halaman

na makatutulong daw / kahit sa karamdaman

magtanim ka ng binhi / sa paso sa tahanan

lalo't ramdam mo'y init / diyan sa kalunsuran

doon sa aking lungga / ay nagtatanim-tanim

kaya nararamdaman / ang kaylamig na hangin

animo'y natatanggal / bawat kong suliranin

bagamat iniisip / paano lulutasin

kahit paano naman / ramdam ko'y matiwasay

puno man ng tunggali'y / mapanatag ang buhay

salamat sa halamang / ginhawa'y binibigay

kaya sa karamdaman / ay di ako naratay

- gregoriovbituinjr.

06.17.2024

* litratong kuha ng makatang gala sa isang retawran

Pagninilay sa tumba-tumba

PAGNINILAY SA TUMBA-TUMBA

minsan sa tumba-tumba nagninilay

ng mga paksang sadya kang aaray

na pati loob mo'y di mapalagay

kanino ka ba nagsisilbing tunay

umupo lang ako sa tumba-tumba

na madalas gamit noon ni lola

at ng mamay kong isang magsasaka

doon sa tubigan sa may sabana

nagunita ko muli sila ngayon

nang pinagninilayan ang kahapon

nang umupo sa tumba-tumbang iyon

na ako pala'y may dakilang misyon

makibaka ka, sabi ng mamay ko

basta may mali, aba'y punahin mo

at katarunga'y ipaglaban ninyo

pati na ang karapatang pantao

nasa gunita ang bilin ng mamay

katarungan ay ipaglabang tunay

huwag sumuko ang prinsipyong taglay

salamat, bilin ay buhay na buhay

- gregoriovbituinjr.

06.16.2024

Bayngaw

BAYNGAW

maliit ang langaw

malaki ang bangaw

mas malaki, bayngaw

na dulot ay panglaw

kapag nakagat ka

dengue ang kapara

o kaya'y malarya

iwasan mo sila

mahirap makagat

at kung magkasugat

baka di maampat

tiyak malalagnat

paligid, linisan

pati ang tahanan

nang di pamugaran

ng bayngaw na iyan

- gregoriovbituinjr.

06.15.2024

* mula sa UP Diksiyonaryong Filipino, p.157

* bayngaw - pangngalan Zoolohiya [Sinaunang Tagalog]: malaking bangaw na nangangagat

Walang kalayaan ang aliping sahuran

WALANG KALAYAAN ANG ALIPING SAHURAN

aliping sahuran / ang uring obrero

sa sistemang bulok / na kapitalismo

doon sa pabrika'y / dehadong dehado

kayod-kalabaw na't / kaybaba ng sweldo

ano bang sistema / diyan sa merkado?

di ba't nagbebenta / yaong nagpepresyo?

ngunit pagdating na / sa mga obrero

ang binebentahan / yaong nagpepresyo!

pagkat binibili / ng kapitalista

ang lakas-paggawa / sa tinakda nila

na presyo ng sahod / na napakamura

nagtakda ng presyo / ay kapitalista

kaya manggagawa'y / aliping sahuran

natatanggap nila'y / murang kabayaran

mapapamura ka / na lang ng tuluyan

sa sistema't ganyang / klase ng lipunan

dapat lang itayo / nitong manggagawa

ang lipunang sila / ang mamamahala

may layang kumilos, / may laya sa diwa

walang pang-aapi't / lipunang malaya

- gregoriovbituinjr.

06.15.2024

* litratong kuha ng makatang gala sa Espanya, Maynila noong Hunyo 12, 2024

3 anak, pinag-live show sa FB

3 ANAK, PINAG-LIVE SHOW  SA FB

kaytinding gawa ng isang ina

tatlong anak, pinaghubad niya

upang sa FB, mag-live show sila

kaso nga ng OSAEC talaga

pumasok sa dating app ng FB

siya muna ang nagso-show dati

nang sa kanya'y may nakapagsabi

kung may anak siyang binibini

kahirapan ang kanyang dahilan

upang anak ay pagkakitaan

at katawan nila'y paglaruan

niyong mata ng mga dayuhan

ginamit ang anak edad nwebe,

edad dose at edad katorse

grabeng gawa ng inang salbahe

nang NBI sa kanya'y humuli

nakaraan na'y apat na taon

nang simulan ang diskarteng iyon

tatlong libong piso'y kita roon

ngayon, ang nanay na'y huli't kulong

- gregoriovbituinjr.

06.15.2024

* OSAEC - online sexual abuse and expolitation of children

* ulat mula sa pahayagang Bulgar, Hunyo 14, 2024, pahina 1 at 2

Samantala, Pagsasamantala, Pansamantala?

SAMANTALA, PAGSASAMANTALA, PANSAMANTALA?

sa salitang binabasa ay napatitig ako

ang ibig sabihin niyon ay agad ninamnam ko

nabasa sa UP Diksiyonaryong Filipino

ang salita't magkatunggaling kahulugan nito

SAMANTALA ang tinutukoy kong salitang iyon

magkabaligtad ang kahulugang sinabi roon:

"huwag sayangin ang pagkakataon o panahon"

at "magmalabis sa paggamit ng pagkakataon"

pinagsamantalahan ang dalaga, ginahasa

dukha'y pinagsamantalahan sa sweldong kaybaba

sa pagsasamantala, aaklas ang manggagawa

samantalahin mo ang pagkakataon, ika nga

ang pagsasamantala bang lagi kong naririnig

sa rali ay pansamantala lang o bukambibig?

sa pagsasamantala ba'y sino ang mang-uusig?

kundi pinagsasamantalahang nagkapitbisig

samantala, panahon ay dapat samantalahin

kung ito'y makabubuti sa marami sa atin

di tulad ng trapong boto mo'y sasamantalahin

at manggagawa'y pinagsasamantalahan pa rin

samantala, umukit sa akin ang katanungan:

ang pagsasamantala ba'y pansamantala lamang?

habambuhay ba itong magagawa ng gahaman?

kung ganyan, samantalahin nating tayo'y lumaban!

- gregoriovbituinjr.

06.14.2024

* mula sa UP Diksiyonaryong Filipino, pahina 1092

SAMANTALA pnd magsamantala, samantalahin 1: gamitin o huwag sayangin ang pagkakataon o panahon; 2. magmalabis sa paggamit ng pagkakataon

* SAMANTALA pnb [Kapampangan, Tagalog]: sa loob ng namagitang panahon o kasabay na pagkakataon

Hatinggabi

HATINGGABI

kayrami pa ring gawain sa gabi

madalas napupuyat, laging busy

sa kakaisip ng bagong diskarte

nang isyu'y pag-usapan ng marami

gabi na'y nagtitipa pa sa laptop

ng saknong, taludtod, at pangungusap

sinasalaysay ang pinapangarap

na lipunang wala nang naghihirap

animo ako'y paniki o aswang

o sa isang puno'y tila tikbalang

panggabi akong naroon sa parang

ng digma't mabilis ang mga hakbang

hatinggabi na'y ayaw pang matulog

kinakatha'y nobelang anong tayog

o kwentong sa puso'y nakadudurog

o tulang sa madla inihahandog 

- gregoriovbituinjr.

06.14.2024

Barak, Galas, at Hayap

BARAK, GALAS, AT HAYAP

tatlong tanong na di ko alam ngunit nasagot ko

sa tulong ng UP Diksiyonaryong Filipino

pawang Pahalang ang tanong na di ko kabisado

kaya sinaliksik pa ang mga salitang ito

pag di alam ang Pahalang ay tingnan ang Pababa

at baka makuha mo ang marapat na salita

sadyang gayon naman ang madalas na ginagawa

hanggang mapalitaw ang hinahanap na kataga

diksyunaryo'y sinangguni ko't sagot ay nabuklat

sa katanungang Maputla, ang sagot pala'y BARAK

sa tanong na Pakla lasa, sagot naman ay GALAS

at sa tanong na Talim, kaylalim ng sagot: HAYAP

mga bagong salita iyon sa aking pandinig

o marahil, lumang salitang di na bukambibig

mabuti't sa talasalitaan tayo'y sumandig

kaya ngayon, mga iyon ay nabibigyang-tinig

- gregoriovbituinjr.

06.13.2024

* palaisipan mula sa pahayagang Abante, Hunyo 9, 2024, p.7

* 13 Pahalang: Maputla

BARAK - maputla dahil sa takot o dahil sa sakit, mula sa UP Diksiyonaryong Filipino (UPDF), p.142

* 31 Pahalang: Pakla lasa

GALAS - 1. pakla; 2. latak ng asukal at pulot; 3. gaspang o ligasgas ng tabla o kahoy; 4. uri ng ubeng puti, UPDF, p.381

* 33 Pahalang: Talim

HAYAP - 1. talim ng anumang kasangkapang nakasusugat; 2. talas ng salita, UPDF, p.439

Pagbili ng aklat

PAGBILI NG AKLAT

pag may kaunting salapi

libro'y aking binibili

ngunit paksa'y pinipili

ninanamnam ng mabuti

pag may natira sa pera

damit naman ang bibilhin

may laan din sa pamilya

pambili ng makakain

sa aklat ko nahahango

ang maraming tula't kwento

kaya agad narahuyo

sa naggagandahang libro

pagkat nakapagmumulat

kaya magbasa ang nais

kung gusto mo rin ng aklat

pumunta na sa Books for Less,

Fully Booked, National Bookstore,

Powerbooks, Biblio, Goodwill,

Solidaridad, Rex Bookstore,

Popular Bookstore, o Book Sale

- gregoriovbituinjr.

06.13.2024

Tuyong dahon

TUYONG DAHON

pinapanatili ng tuyong dahon ang sayimsim

o halumigmig sa lupa, animo'y sinisimsim

ang alinsangan, marahil pati iyong panimdim

mamasa-masa ang lupa, alay ng puno'y lilim

pagkain din ng bulate ang mga tuyong dahon

na nalilikha'y vermi-compost na nakatutulong

sa paglago ng halaman, anong ganda ng layon

tuyong daho'y di basurang basta lang itatapon

tuyong dahon pa'y pataba pag nabaon sa lupa

kapaki-pakinabang pag sa kalikasan mula

upang puno't halaman ay magsilago't tumaba

pag ito'y namunga na, malaking tulong sa madla

matutuyo rin ang dahon pagdating ng panahon

ngunit sa lupa pala'y may magandang nilalayon

- gregoriovbituinjr.

06.13.2024

* litratong kuha ng makatang gala sa loob ng Quezon Memorial Circle, Hunyo 12, 2024

* Ang nakasulat sa karatulang kinunan ng litrato ng makatang gala ay:

ALAM MO BA? Na ang tuyong dahon ay:

- Pinapanatili ang moisture sa lupa na tumutulong para ma-absorb ng halaman

- Ginagawang pagkain ng bulate upang makagawa ng vermi-compost na nakakatulong sa paglago ng halaman

- Hindi ito tinatapon bilang basura, bagkus, maaari itong mapakinabangan para maging pataba sa lupa

- Ang mga nalagas na tuyong dahon ay nakakatulong din sa pagpapanatili ng malamig na temperatura sa kapaligiran lalo sa panahon ng tag-init

- Naiiwasan ang pagdami ng damo sa lupa

* "Ang circle ay para sa ating lahat, mahalin at pangalagaan natin ito."

Ang landas kong tinatahak

ANG LANDAS KONG TINATAHAK

tinatahak ko ang landas ng magigiting

di ang landas ng hunyango, trapo't balimbing

kaya aagahan ko palagi ang gising

upang sa isyu'y di maging bulag at himbing

nais kong umaga'y sikatan na ng araw

upang Bitamina D sa akin pumataw

upang mula sa araw lakas ay mahalaw

upang sa bawat pagtakbo ko'y makahataw

bakit ba dapat arukin ang kalaliman

ng dagat na pawang plastik ang naglutangan

bakit ba dapat liparin ang kalawakan

ng langit gayong mas magandang ito'y masdan

saanmang lupa'y nais kong magtanim-tanim

ng magandang binhi, prinsipyo't adhikain

kahit na sa paso, binhi'y palalaguin

na balang araw, bunga nito'y aanihin

tinatahak ko ang landas ng pagbabago

na pinamumunuan ng uring obrero

nais kong matayo'y lipunang makatao

na serbisyo sa tao'y di ninenegosyo

- gregoriovbituinjr.

06.13.2024

* litratong kuha ng makatang gala sa Daang Espanya sa Maynila

LaroSalita

LAROSALITA

1

TULA, TULI, TULO

iyong tingnan ang mga salita

TULA ang kinatha ng makata

TULI sa mga nagbibinata

TULO kapara'y uhog at luha

2

ANTAK, ANTIK, ANTOK

ANTAK na ang aking mga sugat

ANTIK pa ang gasang inilapat

ANTOK na't ang daliri'y nakagat

nang magdugo'y di agad naampat

3

BANTA, BENTA, BINTA

BANTA raw ang natatanggap niya

dahil sa kalakal, walang BENTA

tumakas siyang sakay ng BINTA

sa dagat, naghabulan talaga

- gregoriovbituinjr.

06.13.2024

Pangalagaan ang iisa nating mundo

PANGALAGAAN ANG IISA NATING MUNDO

sa isang sasakyan ay mayroong abiso

isang paalala sa ating kapwa tao

nasusulat: "Iisa lang ang ating mundo"

dagdag: "mahalin at ingatan natin ito"

dapat bang tayo'y maging environmentalist?

o mag-aral at tayo'y maging ecologist?

upang alagaan natin ang kalikasan

upang ating linisin ang kapaligiran

upang plastik ay mawala sa karagatan

upang basura'y mawala sa kabundukan

batid na ba kahit di tayo ecologist?

unawa ba kahit di environmentalist?

dapat nga'y nagkakaisa tayong kumilos

upang mapangalagaan nga nating lubos

ang ating kapaligirang kalunos-lunos

at tahanang kalikasang nanggigipuspos

- gregoriovbituinjr.

06.12.2024

* litratong kuha ng makatang gala mula sa isang komunidad ng maralita sa Rizal

Si Jirah Cutiyog, reyna sa Rapid Chess

SI JIRAH CUTIYOG, REYNA SA RAPID CHESS

sadyang kapuri-puri si Jirah Cutiyog

chess wizard siyang may pangarap na kaytayog

mga katunggali niya'y kanyang dinurog

panalo'y tiyak sa magulang inihandog

kabisado na niya ang King's Pawn opening

ayon sa ulat, kaya talagang magaling

nanguna na sa dibisyong girls under-sixteen

nagreyna pa sa Rapid Chess ang dalaginding

Grade 9 pa lang siya sa Bethel Academy

sa bayan ng General Trias sa Cavite

mahusay sa chess, mahusay ding estudyante

batang palaisip, magaling sa diskarte

ipakita mo pa, Jirah, ang iyong husay

sa larang mong pinili'y maging matagumpay

aming masasabi sa iyo'y pagpupugay

reyna ng Rapid Chess, mabuhay ka! MABUHAY!

- gregoriovbituinjr.

06.11.2024

* ulat mula sa pahayagang Abante, Hunyo 11, 2024, pahina 11